Na jachtach w Europie spotykamy dwa główne zestawy norm dla instalacji elektrycznych: europejską ISO 13297, na której opiera się znak CE, i amerykańskie normy ABYC. Obie mają ten sam cel: żeby instalacja się nie paliła, nie porażała i działała niezawodnie na morzu. Różnią się jednak sposobem, w jaki to opisują.
Z mojego doświadczenia wynika jedno: ABYC dużo dokładniej mówi, co i jak trzeba zrobić. Podaje konkretne odległości, liczby, procedury testów i wyjątki, często z wyjaśnieniem, dlaczego tak. ISO 13297 częściej formułuje wymaganie ogólnie i zostawia szczegóły wykonawcy.
Pokażę to na kilku konkretnych przykładach z praktyki.
ISO 13297:2020 (w Polsce PN-EN ISO 13297:2021-09) opisuje instalacje prądu przemiennego i stałego na małych statkach do 24 m. Zastąpiła wcześniejszą ISO 10133. Jest zharmonizowana z dyrektywą 2013/53/UE, więc stocznie budujące jachty ze znakiem CE opierają na niej instalację elektryczną. Cała norma ma kilkadziesiąt stron.
ABYC (American Boat & Yacht Council) to amerykańska organizacja, która od lat 50. XX wieku tworzy normy dla jachtów. Elektryki dotyczy cała seria osobnych norm:
Sama E-11 jest ponad dwa razy obszerniejsza od całej ISO 13297, a akumulatory i wyłączniki mają jeszcze osobne normy. To już pokazuje różnicę w podejściu.
ISO 13297 (pkt 8.2): akumulator po zamontowaniu nie może przesunąć się o więcej niż 10 mm w żadnym kierunku pod działaniem siły równej dwukrotnej masie akumulatora.
ABYC E-10: ten sam pomysł z siłą 2× masa, ale dopuszczalne przesunięcie to 25 mm. ABYC opisuje za to dokładnie, jak wykonać próbę:
Do tego ABYC E-13 dla akumulatorów litowych wymaga, żeby przy braku zaleceń producenta nie było żadnego widocznego ruchu, a na jachtach oceanicznych uwzględnia wywrotkę i uderzenia kadłuba o falę.
Wniosek: ISO ma tu ostrzejszą wartość, ale ABYC jednoznacznie mówi, jak tę wartość sprawdzić. Dobry wykonawca weźmie 10 mm z ISO i procedurę z ABYC.
ISO 13297 mówi o klemach bardzo ogólnie:
ABYC E-10 podaje konkretne zasady, które można sprawdzić przy każdym przeglądzie:
Wniosek: z ISO wiesz, że połączenie ma być dobre. Z ABYC wiesz dokładnie, jak ma wyglądać.
ISO 13297 (pkt 8.6–8.7): akumulator nie może stać bezpośrednio nad ani pod zbiornikiem lub filtrem paliwa bez przegrody. Metalowe elementy instalacji paliwowej do 300 mm nad akumulatorem muszą być odizolowane elektrycznie.
ABYC E-10: zakaz montażu nad i pod zbiornikiem, filtrem i złączkami paliwowymi. Strefa wynosi 305 mm od płaszczyzny biegunów, w poziomie i w pionie. ABYC dodaje wyjaśnienia, które rozwiewają typowe wątpliwości:
Wniosek: wartości są niemal takie same, ale dopiero ABYC odpowiada na pytania, które zadaje sobie elektryk na jachcie.
Tu obie normy są równie precyzyjne, co pokazuje, że ISO też potrafi być konkretne:
| ISO 13297 (pkt 12.1) | ABYC E-11 | |
|---|---|---|
| Bezpiecznik od źródła, mierząc wzdłuż przewodu | 175 mm | 178 mm (7 cali) |
| Przewód w osłonie, od bieguna akumulatora | do 1,8 m | do 183 cm (72 cale) |
| Przewód w osłonie, od innego źródła | do 1 m | do 102 cm (40 cali) |
| Przewody rozrusznika | zwolnione | zwolnione |
Różnica pojawia się w szczegółach. ABYC E-11 w wydaniu 2025 wymienia z nazwy urządzenia samoograniczające, przy których bezpiecznik na wyjściu nie jest wymagany: alternatory, ładowarki, przetwornice DC/DC, panele słoneczne, turbiny wiatrowe i ogniwa paliwowe. Podaje też warunek: obciążalność przewodu musi być co najmniej równa prądowi znamionowemu urządzenia.
To największa różnica między normami.
ISO 13297 wymaga ogólnie, żeby zabezpieczenie przerwało prąd przetężeniowy, zanim przegrzeje się izolacja przewodu. Nie podaje, jaki prąd zwarcia bezpiecznik musi umieć przerwać.
ABYC E-11 (2025) podaje to bardzo konkretnie:
Przy banku LiFePO4 300 Ah daje to około 15 000 A prądu zwarcia. Według ISO nie dowiesz się, że Twój bezpiecznik może takiego prądu nie przerwać. Według ABYC policzysz to w minutę.
ISO 13297 (pkt 9.2) i ABYC E-11 zgodnie wymagają, żeby prąd 30-sekundowy wyłącznika był co najmniej równy prądowi rozrusznika, a prąd ciągły odpowiadał zabezpieczeniom za wyłącznikiem.
ABYC ma jednak osobną normę C-7, która opisuje sam wyłącznik:
ISO ma za to dwa wymagania, których w ABYC nie ma w tej formie. Wyłącznik jest wymagany praktycznie przy każdym akumulatorze, a wyłącznik zdalny musi dać się także obsłużyć ręcznie.
ISO 13297 w ogóle nie omawia akumulatorów litowych. Dotyczy ich osobna norma ISO 23625.
ABYC E-13 opisuje instalacje litowe bardzo szczegółowo, między innymi:
Żeby porównanie było uczciwe: ISO 13297 bywa surowsze w wartościach.
| Temat | ISO 13297 | ABYC |
|---|---|---|
| Przesunięcie akumulatora w teście siły | 10 mm | 25 mm |
| Kiedy wymagany jest wyłącznik akumulatora | praktycznie zawsze | powyżej 800 CCA lub 100 Ah (lit: 500 Wh) |
| Urządzenia przed wyłącznikiem | każde z własnym bezpiecznikiem przy akumulatorze | dozwolone |
| Przechyły | brak wycieku elektrolitu do 30°, na żaglówkach jednokadłubowych zatrzymanie elektrolitu do 45° | zalecenie dotyczące ustawienia akumulatorów |
| Wyłącznik zdalny | musi mieć też obsługę ręczną | stan widoczny przy przycisku |
Moja zasada przy modernizacjach jest prosta:
W efekcie instalacja broni się przed każdym rzeczoznawcą i ubezpieczycielem, niezależnie od tego, według której normy będzie oceniana. Przede wszystkim jest po prostu bezpieczniejsza.
Każdy z tych przykładów rozwijam w osobnych artykułach na blogu:
Chcesz sprawdzić instalację na swoim jachcie według obu norm? Jestem członkiem ABYC i pracuję w oparciu o normy ABYC oraz PN-EN ISO 13297. Napisz albo zadzwoń, także przez WhatsApp: +39 351 384 9089 lub +48 791 74 74 54.
Grzegorz Szubert, elektryk jachtowy, członek ABYC
Strefa klienta · Zlecenie online · Polityka prywatności i cookies · Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują ją Polityka prywatności oraz Warunki korzystania z usług Google.