Akumulator i paliwo to połączenie, które w ciasnej zęzie jachtu zdarza się zaskakująco często. Bywa, że akumulator stoi wprost na zbiorniku, filtr paliwa wisi tuż nad biegunami, a stalowa rurka paliwowa biegnie kilka centymetrów od klem. Na co dzień nic się nie dzieje. Problem pojawia się w jednej, krótkiej chwili: przy wymianie akumulatora, przy pracy kluczem w ciasnym miejscu, przy luźnym przewodzie, który przesunie się na fali.
Obie główne normy dla instalacji elektrycznych, ISO 13297 i ABYC E-10, mają tu konkretne wymagania. W tym artykule je porównuję i pokazuję, na co zwrócić uwagę na swoim jachcie. Więcej o samych normach przeczytasz w artykule ABYC kontra ISO 13297: porównanie norm.
Wyobraź sobie wymianę akumulatora w ciasnej skrzynce. Klucz dotyka jednocześnie bieguna dodatniego i metalowej rurki paliwowej, połączonej z masą przez silnik. Mamy zwarcie o prądzie tysięcy amperów i łuk elektryczny, który w ułamku sekundy przepala ściankę rurki. Paliwo wycieka wprost na miejsce, w którym przed chwilą był łuk.
Przy silnikach benzynowych dochodzi ryzyko wybuchu oparów. Ale także olej napędowy, rozlany na gorące elementy albo zapalony łukiem, potrafi wywołać pożar trudny do opanowania w zamkniętej zęzie.
Do tego dochodzi drugi problem: wodór wydzielany przez akumulatory kwasowe podczas ładowania. W zamkniętej przestrzeni, razem z oparami paliwa i iskrą z klemy, to bardzo niebezpieczna mieszanka.
ISO 13297 (pkt 8.6) i ABYC E-10 mówią to samo: akumulatora nie wolno montować bezpośrednio nad ani pod:
chyba że między nimi jest pokład, podłoga albo inna konstrukcja oddzielająca akumulator od instalacji paliwowej.
ABYC dodaje ważne wyjaśnienie: ciągły przewód paliwowy, bez złączek, może przechodzić nad akumulatorem lub pod nim. Ryzyko jest w miejscach, z których paliwo może wyciekać: na zbiorniku, filtrze i złączkach.
Druga zasada dotyczy metalowych elementów instalacji paliwowej w pobliżu akumulatora.
| ISO 13297 (pkt 8.7) | ABYC E-10 | |
|---|---|---|
| Strefa | 300 mm nad akumulatorem | 305 mm (12 cali) od płaszczyzny biegunów, w poziomie i w pionie |
| Co dotyczy | metalowe elementy instalacji paliwowej | metalowe przewody i elementy instalacji paliwowej |
| Wymaganie | odizolowane elektrycznie | osłonięte materiałem nieprzewodzącym |
Obie normy pokazują to na rysunkach: dla akumulatora z biegunami na górze i dla akumulatora z biegunami z boku. ABYC wymaga wprost, żeby akumulatory z biegunami jednocześnie na górze i z boku spełniały oba warunki.
ABYC dodaje dwie bardzo praktyczne uwagi:
W praktyce stosuję osłonę z wytrzymałego węża lub koszulki z tworzywa na rurce paliwowej albo nieprzewodzącą płytę oddzielającą elementy instalacji paliwowej od akumulatora.
ISO 13297 (pkt 8.9) wymaga wentylacji akumulatorów, żeby zapobiec gromadzeniu się wybuchowych gazów, które mogą się z nich wydzielać.
ABYC E-10 idzie bardziej w szczegóły:
To częsty błąd przy akumulatorach AGM: skoro są „szczelne”, montuje się je w zamkniętej skrzynce bez wentylacji. Tymczasem przy przeładowaniu albo awarii ładowarki zawory otwierają się i wodór uchodzi.
Norma ABYC E-13 zaznacza, że akumulatory litowe nie wydzielają gazów przy normalnej pracy, więc wymagania dotyczące „wodorowej” wentylacji ich nie dotyczą. Ostrzega jednak, że przy niekontrolowanym przegrzaniu ogniw (thermal runaway) mogą wydzielać toksyczne, palne lub wybuchowe gazy. Dlatego trzeba stosować się do zaleceń producenta akumulatora dotyczących wentylacji, gaszenia i rodzaju środka gaśniczego.
Zasady odległości od instalacji paliwowej warto stosować przy litu tak samo jak przy kwasówkach. Zwarcie kluczem między biegunem a rurką paliwową wygląda identycznie, a prąd zwarcia akumulatora litowego jest jeszcze większy.
ABYC E-10 wymaga również, żeby akumulatorów nie montować bez przegrody bezpośrednio pod urządzeniami elektrycznymi wrażliwymi na żrące gazy. Gazy z ładowanego akumulatora kwasowego potrafią w kilka sezonów zniszczyć elektronikę i styki rozdzielnicy zamontowanej tuż nad nim. Typowy przykład: ładowarka albo tablica rozdzielcza przykręcona na grodzi bezpośrednio nad skrzynką akumulatorów.
Na jachtach z silnikiem benzynowym dochodzi jeszcze jedna sprawa. W przedziałach, w których mogą gromadzić się opary benzyny, urządzenia elektryczne, które mogą iskrzyć, muszą mieć zabezpieczenie przeciwzapłonowe. ISO 13297 odsyła tu do normy ISO 8846, a ABYC wymaga go między innymi dla wyłączników akumulatora i bezpieczników w takich przedziałach. Akumulator w przedziale silnika benzynowego to sytuacja, którą zawsze dokładnie sprawdzam.
| Wymaganie | ISO 13297 | ABYC E-10 |
|---|---|---|
| Akumulator nad lub pod zbiornikiem albo filtrem | zakazany bez przegrody (8.6) | zakazany bez przegrody, także przy złączkach |
| Ciągły przewód paliwowy bez złączek | brak wyjaśnienia | dozwolony nad i pod akumulatorem |
| Strefa wokół biegunów | 300 mm nad akumulatorem (8.7) | 305 mm w poziomie i w pionie |
| Sposób zabezpieczenia | izolacja elektryczna | osłona nieprzewodząca; nasadka na biegun nie wystarcza |
| Wentylacja | wymagana (8.9) | wymagana dla wszystkich kwasowych, także AGM i żelowych; odpowietrzenie w najwyższym punkcie |
| Elektronika nad akumulatorem | brak wymagania | zakazana bez przegrody |
| Akumulatory litowe | brak osobnych wymagań | brak wentylacji „wodorowej”, ale zalecenia producenta co do gazów przy thermal runaway (E-13) |
Nie masz pewności, czy Twoja instalacja spełnia te wymagania? Sprawdzę to przy przeglądzie i zaproponuję najprostsze rozwiązanie: przeniesienie akumulatora, osłonę albo przegrodę. Napisz albo zadzwoń, także przez WhatsApp: +39 351 384 9089 lub +48 791 74 74 54.
Grzegorz Szubert, elektryk jachtowy, członek ABYC
Strefa klienta · Zlecenie online · Polityka prywatności i cookies · Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują ją Polityka prywatności oraz Warunki korzystania z usług Google.