Akumulator to jedna z najcięższych rzeczy w kabinie. Kwasowy akumulator 100 Ah waży zwykle 25–30 kg, a cały bank na jachcie turystycznym łatwo przekracza 100 kg. Dopóki jacht stoi w marinie, nikt o tym nie myśli. Wystarczy jednak krótka, stroma fala, uderzenie kadłuba o wodę albo wywrotka, żeby taka masa zaczęła się przesuwać.
Luźny akumulator to nie tylko ryzyko uszkodzenia zabudowy. Przesuwający się akumulator ciągnie za sobą przewody, a te potrafią się wyrwać z zacisków albo dotknąć metalowych elementów. Wtedy mamy zwarcie przy prądzie liczonym w tysiącach amperów, w ciasnym przedziale, często tuż obok instalacji paliwowej.
Dlatego obie główne normy dla instalacji elektrycznych na jachtach, europejska ISO 13297 i amerykańska ABYC, podają konkretne, mierzalne wymagania dotyczące mocowania. W tym artykule porównuję je i pokazuję, jak wygląda to w praktyce. Więcej o samych normach przeczytasz w artykule ABYC kontra ISO 13297: porównanie norm.
Obie normy stosują ten sam pomysł. Do zamontowanego akumulatora przykłada się siłę równą dwukrotności jego masy i sprawdza, o ile się przesunie. Dla akumulatora ważącego 25 kg to siła około 50 kg.
Różni się dopuszczalne przesunięcie:
| ISO 13297 (pkt 8.2) | ABYC E-10 | |
|---|---|---|
| Siła | 2× masa akumulatora | 2× masa akumulatora |
| Kierunek | każdy | pion, wzdłuż jachtu, w poprzek |
| Dopuszczalne przesunięcie | 10 mm | 25 mm |
| Czas działania siły | nie podano | 1 minuta w każdym kierunku |
| Przewożenie na przyczepie | uwzględnić | nie wspomniano |
ISO jest tu ponad dwa razy ostrzejsze. Za to ABYC dokładnie opisuje, jak wykonać próbę: siłę przykłada się przez środek ciężkości akumulatora, przez minutę, osobno w każdym kierunku: w pionie, do przodu i do tyłu wzdłuż osi jachtu oraz na lewą i prawą burtę.
W praktyce przy modernizacjach biorę wartość 10 mm z ISO, a sposób sprawdzenia z ABYC. Taka instalacja spełnia obie normy.
Siła równa dwukrotnej masie odpowiada przeciążeniu około 2 g. Takie przeciążenia mogą wystąpić przy twardym uderzeniu dziobem o falę, na motorówce przy szybkiej jeździe po krótkiej fali albo przy gwałtownym przechyle. W warunkach oceanicznych bywają większe i dlatego przy akumulatorach litowych norma idzie dalej (o tym niżej).
Nikt nie wozi ze sobą siłomierza, ale prosty test da się zrobić:
Na żaglówce akumulator pracuje w przechyle przez długie godziny. Tu ISO 13297 (pkt 8.3) jest konkretne:
ABYC E-10 podchodzi do tego inaczej:
Ten ostatni punkt widzę często złamany: akumulator kwasowy stoi bezpośrednio na sklejce, która po kilku sezonach jest przeżarta kwasem, a śruby mocujące pasy zardzewiały.
Dla akumulatorów litowych ABYC E-13 stawia sprawę jeszcze ostrzej:
Dlaczego tak ostro? Mechaniczne uszkodzenie ogniwa litowego jest jedną z przyczyn niekontrolowanego przegrzania ogniw (thermal runaway). Takiego pożaru nie da się szybko ugasić, a gazy wydzielane przez ogniwa są toksyczne i palne.
Z drugiej strony E-13 zaznacza, że akumulatory litowe nie wydzielają gazów i nie wyciekają przy normalnej pracy, więc wymagania dotyczące tacki na elektrolit i wentylacji „wodorowej” ich nie dotyczą. Mocowanie musi być za to bardzo sztywne.
Częsty błąd przy modernizacji: LiFePO4 wkłada się w miejsce starej kwasówki, w tę samą skrzynkę i na te same pasy. Akumulator litowy o tej samej pojemności jest zwykle dużo lżejszy i ma inne wymiary, więc stare mocowanie przestaje go trzymać.
ISO 13297 dodaje kilka zasad dotyczących miejsca montażu (pkt 8.1, 8.5):
Do tego dochodzą zasady dotyczące odległości od instalacji paliwowej, które opisuję w osobnym artykule Akumulator a instalacja paliwowa.
Przy akumulatorach litowych liczy się też temperatura. ABYC E-13 wymaga, żeby akumulator stał w miejscu, w którym temperatura mieści się w granicach podanych przez producenta, i zaleca unikanie zewnętrznych źródeł ciepła. Przedział silnikowy zwykle odpada.
| Wymaganie | ISO 13297 | ABYC |
|---|---|---|
| Przesunięcie przy sile 2× masa | 10 mm | 25 mm (E-10) |
| Akumulatory litowe | brak osobnych wymagań | brak widocznego ruchu, zalecenia producenta (E-13) |
| Przechył bez wycieku | 30°, na żaglówkach zatrzymanie elektrolitu do 45° | zabezpieczenie przed wyciekiem, ustawienie zalecane |
| Miejsce montażu | suche, wentylowane, nad poziomem wody zęzowej | wentylacja, odporność na elektrolit, temperatura (lit) |
Nie wiesz, czy Twoje akumulatory są zamocowane zgodnie z normami? Sprawdzę to przy przeglądzie instalacji albo zaprojektuję nowe mocowanie przy przejściu na LiFePO4. Napisz albo zadzwoń, także przez WhatsApp: +39 351 384 9089 lub +48 791 74 74 54.
Grzegorz Szubert, elektryk jachtowy, członek ABYC
Strefa klienta · Zlecenie online · Polityka prywatności i cookies · Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują ją Polityka prywatności oraz Warunki korzystania z usług Google.